Tăng cường phòng dịch trên đàn vật nuôi, mở rộng không gian xuất khẩu

(Thế Giới Gia Cầm) – Vụ xuân – hè hằng năm luôn được xác định là thời điểm nhạy cảm đối với công tác phòng, chống dịch bệnh trên đàn gia súc, gia cầm. Sự thay đổi thời tiết đột ngột, độ ẩm không khí cao cùng với hoạt động tái đàn, vận chuyển vật nuôi tăng mạnh sau dịp Tết khiến nguy cơ phát sinh và lây lan dịch bệnh gia tăng.

Năm 2026, trong bối cảnh ngành chăn nuôi duy trì quy mô đàn lớn trên phạm vi cả nước, yêu cầu kiểm soát dịch bệnh càng trở nên cấp thiết. Không chỉ dừng lại ở việc bảo vệ sản xuất trong nước, nhiệm vụ này còn gắn với mục tiêu dài hạn là xây dựng các vùng chăn nuôi an toàn dịch bệnh theo tiêu chuẩn quốc tế, tạo tiền đề mở rộng xuất khẩu sản phẩm chăn nuôi.

Theo tổng hợp báo cáo từ các địa phương, từ đầu năm 2026 đến nay cả nước đã ghi nhận 225 ổ dịch tả lợn châu Phi tại 23 tỉnh, thành phố, buộc phải tiêu hủy gần 12.900 con lợn nhằm ngăn chặn lây lan.

Ảnh minh họa. Nguồn: ST

Bên cạnh đó, một số bệnh truyền nhiễm nguy hiểm khác trên vật nuôi cũng tiếp tục xuất hiện rải rác. Cụ thể, đã phát hiện 6 ổ dịch viêm da nổi cục trên trâu, bò; 7 ổ dịch cúm gia cầm A/H5N1 với hơn 24.600 con gia cầm buộc phải tiêu hủy.

Đáng chú ý, bệnh dại trên động vật vẫn xảy ra tại nhiều địa phương. Cả nước ghi nhận 42 ca bệnh dại trên động vật tại 9 tỉnh. Bộ Y tế đồng thời thông báo đã có 7 trường hợp tử vong do bệnh dại trên người.

Những con số trên cho thấy nguy cơ dịch bệnh vẫn hiện hữu và có thể bùng phát bất cứ lúc nào nếu công tác phòng, chống dịch không được triển khai đồng bộ và quyết liệt.

Theo các chuyên gia chăn nuôi và thú y, đặc điểm thời tiết giao mùa thường tạo điều kiện thuận lợi cho nhiều loại mầm bệnh tồn tại và phát tán. Bên cạnh đó, việc tái đàn sau Tết, lưu thông vận chuyển vật nuôi, sản phẩm chăn nuôi gia tăng cũng làm tăng nguy cơ phát sinh ổ dịch mới.

Hiện nay, tổng đàn vật nuôi của Việt Nam duy trì ở quy mô lớn. Cả nước có khoảng 28 – 30 triệu con lợn, trên 8 triệu con trâu, bò và hơn 550 triệu con gia cầm. Quy mô này không chỉ bảo đảm nguồn cung thực phẩm thiết yếu cho gần 100 triệu dân mà còn tạo nền tảng quan trọng để phát triển ngành chăn nuôi theo hướng hàng hóa và mở rộng xuất khẩu trong thời gian tới.

Tuy nhiên, quy mô đàn càng lớn thì rủi ro hệ thống càng tăng nếu công tác phòng, chống dịch bệnh không được thực hiện hiệu quả. Đặc biệt, tại nhiều địa phương, chăn nuôi nhỏ lẻ vẫn chiếm tỷ lệ đáng kể. Điều kiện chuồng trại, mức độ áp dụng biện pháp an toàn sinh học giữa các cơ sở chăn nuôi còn chưa đồng đều.

Thực tế cho thấy, chỉ cần một ổ dịch lớn bùng phát cũng có thể gây xáo trộn cung – cầu thị trường, làm tăng chi phí tái đàn, ảnh hưởng tới tâm lý đầu tư của người chăn nuôi và tác động lan tỏa tới toàn bộ chuỗi giá trị ngành chăn nuôi.

Chính vì vậy, việc chủ động phòng ngừa, kiểm soát dịch bệnh ngay từ sớm được xác định là nhiệm vụ trọng tâm, mang tính quyết định đối với sự ổn định và phát triển bền vững của ngành.

Trước diễn biến dịch bệnh trên đàn vật nuôi, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã ban hành văn bản số 1720/BNNMT-CNTY ngày 26/2/2026 yêu cầu các tỉnh, thành phố tổ chức triển khai Tháng tổng vệ sinh, khử trùng, tiêu độc môi trường đợt 1/2026 trong tháng 3.

Cùng với hoạt động vệ sinh, tiêu độc môi trường, các địa phương được yêu cầu khẩn trương tổ chức tiêm phòng đại trà cho đàn gia súc, gia cầm nhằm tạo miễn dịch chủ động, hạn chế nguy cơ lây lan dịch bệnh.

Theo chỉ đạo của lãnh đạo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, công tác phòng bệnh phải được triển khai trước một bước, không để xảy ra tình trạng bị động hoặc bất ngờ trước mọi tình huống dịch bệnh.

Để đạt được mục tiêu này, các địa phương cần khẩn trương rà soát tổng đàn vật nuôi thuộc diện phải tiêm phòng; tổ chức tiêm phòng đạt tối thiểu 80% tổng đàn; bảo đảm không xảy ra tình trạng tiêm muộn, tiêm thiếu hoặc sử dụng vaccine quá hạn.

Song song với đó, công tác kiểm dịch, kiểm soát vận chuyển động vật và sản phẩm động vật phải được tăng cường; các hành vi giấu dịch, không khai báo khi phát hiện vật nuôi mắc bệnh phải được xử lý nghiêm theo quy định.

Theo các chuyên gia thú y, tỷ lệ tiêm phòng đạt tối thiểu 80% không chỉ là chỉ tiêu hành chính mà là ngưỡng cần thiết để hình thành miễn dịch quần thể, giúp hạn chế nguy cơ lây lan diện rộng của nhiều loại dịch bệnh nguy hiểm.

Trong bối cảnh hội nhập sâu rộng, các tiêu chuẩn về an toàn dịch bệnh đối với sản phẩm chăn nuôi ngày càng khắt khe. Vì vậy, việc áp dụng các biện pháp chăn nuôi an toàn sinh học đang được xác định là giải pháp then chốt để bảo vệ đàn vật nuôi.

Đối với những bệnh nguy hiểm như Dịch tả lợn châu Phi, hiện chưa có thuốc điều trị đặc hiệu, do vậy việc thực hiện nghiêm ngặt các biện pháp an toàn sinh học càng trở nên quan trọng.

Trước đó, Cục Chăn nuôi và Thú y đã ban hành Quyết định số 05/QĐ-CNTY-KHCNMT hướng dẫn thực hiện các biện pháp an toàn sinh học cho cơ sở chăn nuôi. Nội dung hướng dẫn tập trung vào việc kiểm soát chặt người và phương tiện ra vào trại; cách ly vật nuôi mới nhập; vệ sinh, sát trùng định kỳ chuồng trại; quản lý thức ăn, nước uống cũng như xử lý chất thải chăn nuôi.

Theo chỉ đạo của Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Phùng Đức Tiến, việc thực hiện chăn nuôi an toàn sinh học và xây dựng cơ sở, vùng an toàn dịch bệnh không chỉ nhằm kiểm soát dịch bệnh trong nước mà còn là điều kiện tiên quyết để mở cửa thị trường xuất khẩu đối với sản phẩm chăn nuôi.

Thực tế cho thấy, nhiều thị trường nhập khẩu lớn hiện yêu cầu sản phẩm chăn nuôi phải có nguồn gốc từ các vùng an toàn dịch bệnh được giám sát chặt chẽ theo tiêu chuẩn quốc tế. Điều này đòi hỏi Việt Nam phải xây dựng hệ thống quản lý dịch bệnh đồng bộ, minh bạch và có khả năng truy xuất nguồn gốc.

Minh Khuê