Hoàn thiện khung pháp lý quản lý phụ gia Ractopamine trong chăn nuôi

(Thế Giới Gia Cầm) – Ngày 14/4, tại cuộc họp do Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Phùng Đức Tiến chủ trì, các cơ quan chuyên môn cùng doanh nghiệp và chuyên gia đã tập trung phân tích thực trạng cũng như định hướng quản lý việc sử dụng phụ gia Ractopamine trong thức ăn chăn nuôi tại Việt Nam. 

Tham dự cuộc họp có đại diện Cục Chăn nuôi và Thú y, các chuyên gia từ Tập đoàn Dabaco Việt Nam và Công ty Elanco. Các bên đã cùng phân tích báo cáo chuyên môn liên quan đến đặc tính của hoạt chất Ractopamine, kết quả thử nghiệm thực tế cũng như những yêu cầu đặt ra trong quản lý an toàn thực phẩm và hội nhập quốc tế.

Theo quy định hiện hành, tại Thông tư số 24/2013/TT-BYT của Bộ Y tế, Việt Nam chấp thuận mức tồn dư tối đa của Ractopamine theo tiêu chuẩn của Ủy ban Tiêu chuẩn Thực phẩm Quốc tế (Codex). Cụ thể, mức tồn dư cho phép là 10 ppb đối với mỡ và thịt lợn, thịt trâu, bò; 40 ppb đối với gan và 90 ppb đối với thận. Tuy nhiên, trong lĩnh vực nông nghiệp, các quy định tại Thông tư 21/2018 và Thông tư 31 sửa đổi lại chưa đưa Ractopamine vào danh mục nguyên liệu thức ăn chăn nuôi được phép sử dụng, dù hoạt chất này cũng không nằm trong danh mục chất cấm.

Ảnh minh họa. Nguồn: ST

Sự thiếu đồng bộ đó đang tạo ra khoảng trống pháp lý nhất định, gây khó khăn cho công tác quản lý cũng như hoạt động sản xuất, kinh doanh. Trong bối cảnh Việt Nam nhập khẩu khối lượng lớn thịt từ các quốc gia đã cho phép sử dụng Ractopamine, việc chuẩn hóa quy định được đánh giá là cần thiết để đảm bảo cạnh tranh công bằng giữa sản phẩm trong nước và nhập khẩu.

Tại cuộc họp, các chuyên gia đã làm rõ cơ sở khoa học của Ractopamine. Đây là hoạt chất thuộc nhóm Beta-adrenergic agonist, được sử dụng như phụ gia trong giai đoạn vỗ béo cuối cùng của vật nuôi. Khác với các chất kích thích tăng trưởng theo cơ chế hormone, Ractopamine tác động bằng cách điều chỉnh quá trình phân bổ dinh dưỡng, giảm tích lũy mỡ và tăng tổng hợp protein cơ, từ đó cải thiện tỷ lệ nạc.

Đáng chú ý, hoạt chất này có khả năng chuyển hóa nhanh trong cơ thể vật nuôi và được đào thải chủ yếu qua thận, hạn chế tích tụ trong mô. Về môi trường, theo các phân tích chuyên môn, Ractopamine có tốc độ phân hủy nhanh, với tỷ lệ hao hụt trên 95% sau 28 ngày ủ phân. Tuy vậy, các chuyên gia cũng nhấn mạnh yêu cầu bắt buộc về hệ thống xử lý chất thải chăn nuôi đạt chuẩn nhằm kiểm soát rủi ro môi trường.

Để đánh giá tác động thực tiễn, Tập đoàn Dabaco Việt Nam đã triển khai khảo nghiệm trên 5.440 con lợn thịt, sử dụng 460 kg sản phẩm Paylean của Công ty TNHH Elanco Việt Nam. Kết quả cho thấy, việc bổ sung phụ gia không làm thay đổi đáng kể tốc độ tăng trọng bình quân, nhưng mang lại cải thiện rõ rệt về chất lượng thân thịt.

Cụ thể, tỷ lệ nạc tăng từ 1 – 2%, độ dày mỡ lưng giảm 5 – 6%, trong khi trọng lượng thịt xẻ tăng thêm 3 – 4 kg mỗi con. Về hiệu quả kinh tế, nhóm sử dụng phụ gia tiết kiệm được 106 gram thức ăn và giảm chi phí 1.361 đồng cho mỗi kilogram tăng trọng so với nhóm đối chứng.

Tuy nhiên, khảo nghiệm cũng đặt ra những vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu, đặc biệt là thời gian ngừng sử dụng trước khi xuất bán. Để đảm bảo an toàn thực phẩm ở mức cao nhất, Dabaco đã áp dụng thời gian ngừng thuốc và nuôi chờ lên tới 35 ngày nhằm theo dõi khả năng đào thải dư lượng.

Kết quả, Ractopamine được đào thải hoàn toàn chậm nhất sau 35 ngày. Song, các chuyên gia lưu ý, việc dừng sử dụng quá sớm, khi lợn mới đạt trọng lượng 80 – 90 kg, có thể làm giảm hiệu quả của phụ gia. Theo đặc điểm sinh lý, giai đoạn từ 100 – 120 kg mới là thời điểm vật nuôi tăng cường tổng hợp cơ nạc. Do đó, cần có thêm nghiên cứu để xác định thời điểm ngừng sử dụng hợp lý, bảo đảm hài hòa giữa hiệu quả kinh tế và an toàn thực phẩm.

Bên cạnh lợi ích, vấn đề quản lý rủi ro cũng được thảo luận kỹ lưỡng. Việc sử dụng Ractopamine vượt liều khuyến cáo (trên 10 mg/kg) có thể ảnh hưởng đến phúc lợi vật nuôi và gây ra các phản ứng sinh lý bất lợi. Đối với người tiêu dùng, dù nguy cơ từ dư lượng thấp nhờ đặc tính chuyển hóa nhanh, việc kiểm soát nghiêm ngặt vẫn là yêu cầu bắt buộc.

Ngoài ra, công tác bảo hộ lao động cho người trực tiếp tiếp xúc với phụ gia trong quá trình chăn nuôi cũng cần được chú trọng. Trên bình diện quốc tế, thị trường đang có xu hướng phân hóa rõ rệt: nhiều quốc gia vẫn sử dụng để nâng cao năng suất, trong khi một số khu vực ưu tiên sản phẩm không phụ gia nhằm đáp ứng yêu cầu tiêu dùng cao cấp.

Kết luận cuộc họp, Thứ trưởng Phùng Đức Tiến yêu cầu các đơn vị liên quan tiếp tục rà soát và tổ chức lại các khảo nghiệm theo hướng khoa học, chính xác, tuân thủ đúng liều lượng và thời gian sử dụng theo khuyến cáo của nhà sản xuất, đồng thời phù hợp với đặc điểm sinh trưởng của vật nuôi.

Ông nhấn mạnh, việc xác định thời gian ngừng sử dụng và kiểm soát dư lượng phải bám sát ngưỡng tiêu chuẩn quốc tế Codex. Đặc biệt, cần có sự phối hợp chặt chẽ với Bộ Y tế trong việc thống nhất số liệu và cơ sở khoa học, tiến tới rà soát, sửa đổi các thông tư liên quan.

Theo Thứ trưởng, việc hoàn thiện khung pháp lý trên cơ sở thực tiễn và tham chiếu các tiến bộ khoa học quốc tế sẽ góp phần giải quyết bài toán hiệu quả kinh tế mà Ractopamine mang lại, đồng thời đảm bảo an toàn thực phẩm, hướng tới sự phát triển minh bạch và bền vững của ngành chăn nuôi Việt Nam.

Thùy Khánh